Koronavirüs veya Covid 19 Hakkında Bilmeniz Gerekenler?

2019 Koronavirüs Nedir?

2020 yılının başlarında yeni bir virüs tüm Dünya’nın gündemini meşgul etmeye başladı. Sebebiyse öngörülemez bir şekilde hızlı bulaşarak yayılmasıydı.

Virüsün izi sürülerek çıkış noktası Wuhan’daki bir hayvan pazarına kadar takip edilebildi. Aralık 2019’da buradan yayılmaya başladığı tahmin edilen virüs okyanusları aşarak hızla bütün Dünya’ya yayıldı.

Virüs (resmi ismi SARS-CoV-2) milyonlarca insana bulaşıp yüz binlerce insanı öldürdü. Şu ana kadar virüsten en çok etkilenen ülke ise ABD olarak görülüyor.

SARS-CoV-2 ile enfekte olarak oluşan bu hastalığın ismi COVID-19 olarak isimlendirildi yani Koronavirüs Hastalığı 2019.

Tüm Dünya’ya yayılmış olsa da size SARS-CoV-2 bulaşmış olması eğer kendinizi bu hastalığa bulaşmış insanlardan uzak tutmayı başardıysanız pek mümkün değil.

Hastalıkla ilgili bir çok bilgi de ağızdan ağıza dolaşmaya başladı. Bu yazımızda aslında gerçek olmayan bazı bilgileri de ortaya çıkartıp sizi konu hakkında sağlıklı ve doğru bir şekilde bilgilendirmeye çalışacağız.

Bu makalede:

  • Koronavirüs nasıl bulaşır
  • Bu virüsün diğerlerinden farkı ve benzerlikleri nelerdir
  • Bize bulaştığından şüpheleniyorsak başkalarına bulaştırmayı nasıl önleriz

gibi soruları yanıtlamaya çalışacağız.

Koronavirüs Belirtileri Nelerdir?

Doktorlar ve araştırmacılar her yeni gün bu virüs ve semptomları hakkında yeni şeyler öğreniyorlar. En garip ve zor tarafı bazı hastaların hiçbir belirti göstermemeleri.

Virüs size bulaştıktan sonra 2 gün ile 2 hafta arasında kuluçka süresi vardır. Bu süre boyunca hiçbir belirti göstermeyebilirsiniz.

Covid-19 ile ilgili tespit edilen ve en çok görülen semptomlar şunlardır:

  • Nefes darlığı
  • Şiddeti gittikçe artan öksürük
  • Artan ateş
  • Halsizlik

Daha az görülen belirtiler ise:

  • Titreme
  • Titreme ile birlikte kasılmalar
  • Boğaz ağrısı
  • Baş ağrısı
  • Kas ağrıları
  • Tat kaybı
  • Koku kaybı

Bu belirtiler bazı insanlarda daha ağır görülebilir. Eğer aşağıdaki gibi ağır semptomlarınız varsa hemen acil servise başvurmalısınız:

  • Nefes almada güçlük
  • Dudaklarda ve yüzde morarma
  • Göğüs kafesinde baskı ve ağrı
  • Kafa karışıklığı
  • Aşırı halsizlik

Tüm Dünyada sağlık örgütleri yeni semptomlar aramakta ve hastalığın daha kolay teşhisi için uğraşmaktadırlar.

Makale: Corona belirtileri, gripten ve alerjiden farkları

Koronavirüs mü Grip mi Daha Öldürücü?

Şu anda koronavirüs mü yoksa sezonluk grip virüsü mü daha öldürücü bilemiyoruz. Çünkü hem yetersiz tanı sisteminden hem de bulaşan herkesin tıbbi kurumlara başvurmamasından dolayı kesin sayıları bilmemekteyiz.

Yine de elde olan verilere bakarak koronavirüsün daha öldürücü olduğunu iddia edebiliriz.

2019 ve 2020 yılı arasındaki 1 yıllık dönemde Amerika’da yapılan bir araştırmaya göre sezonluk gribe yakalananların 0.04 ile 0.2’si arasında bir ölüm oranı bulunmaktadır.

Ancak eldeki verilere göre koronavirüsün oranı ise 6%’dür.

Sezonluk gribin yaygın belirtileri:

  • öksürük
  • burun akıntısı veya tıkalı burun
  • hapşırma
  • boğaz ağrısı
  • ateş
  • baş ağrısı
  • yorgunluk
  • titreme
  • vücut ağrıları

Koronavirüs Nereden Çıktı

Koronavirüs zoonotik yani hayvan kökenlidir. Bunun anlamı virüsün hayvanlarda ortaya çıkıp daha sonra bir şekilde insanlara sıçradığıdır.

Virüsün insanlara bulaşması için bir insanın enfekte olan bir hayvanla yakın temas halinde olması gerekir.

Virüs birkez insana bulaştı mı solunum yolundan gelen damlacıklarla diğer insanlara da bulaşır. Bunun için öksürmek, hapşurmak hatta konuşmak bile yeterlidir.

Bu havaya saçılan damlacıklar nefes alma yoluyla solunum sistemimize yapışır. Akciğerlerimiz ve soluk borumuzda enfeksiyonlara yol açar.

Virüs olan bir yüzeye dokunduktan sonra ellerinizi ağzınıza, gözünüze veya burnunuza götürürseniz koronavirüs el yoluyla bulaşabilir. Yine de virüsün asıl yayılma şekli nefes yoluyladır.

Covid-19’un kesin olarak kaynak gösterildiği bir hayvan yoktur.

Araştırmacılar virüsün yarasalardan başka bir hayvana (yılan veya karınca yiyen) sonra da o hayvanı yiyerek tüketen insana bulaştığını düşünüyor.

Bu virüs trafiği görünüyor ki Çin’in Wuhan bölgesinde bir hayvan pazarında cereyan ediyor.

Gördüğünüz gibi doğrudan yarasadan bize geçtiği de düşünülmüyor. Yemek için farklı türde birçok hayvanı kötü koşullarda bir araya getirerek virüsün evrimleşmesi ve ölümcül boyutlara gelmesi için insanlar bir ortam hazırlamış görünüyor.

Kara veba, çiçek vb antik virüslerde hayvan üretilen çiftliklerden çıkmışlardır.

Avrasya insanı Amerika kıtasını işgal edene kadar Amerika’da bu denli ölümcül bir virüs evrimleşmemiştir. Bunun sebebi Amerika yerlilerinin büyük boyutta hayvancılıkla uğraşmamış olmalarıdır.

Kimler Riskli Grupta?

Eğer virüslü bir insanla temas kurduysanız, özellikle hapşurma, öksürme veya konuşmasına denk geldiyseniz SARS-CoV-2 için riskli gruptasınız demektir.

Eğer doğru tedbirleri almadıysanız şu durumlarda da yüksek risk grubundasınız:

  • virüsle temas etmiş biriyle yaşıyorsanız
  • virüsle temas etmiş birinin evinde/iş yerinde çalışıyor/zaman geçiriyorsanız
  • virüsle temas etmiş biriyle cinsel ilişkiye giriyorsanız

ELLERİNİZİ MUTLAKA YIKAYIN!Ellerinizi sık sık yıkayarak ve temas edebileceğiniz yüzeyleri sık sık dezenfekte ederek risk seviyenizi düşürebilirsiniz.

Yaşlılar ve belli kronik hastalıklara sahip olanlar yüksek risk grubundadır. Virüsle temas halinde kolay zayıf düşüp, ölümle sonuçlanacak durumlar yaşayabilirler. Bu(*) sağlık sorunları:

  • kalp yetmezliği, koroner arter hastalığı veya kardiyomiyopatiler gibi ciddi kalp rahatsızlıkları
  • böbrek hastalığı
  • kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
  • vücut kitle indeksi (BMI) 30 veya daha yüksek olan kişilerde ortaya çıkan obezite
  • Orak hücre hastalığı
  • sağlam bir organ naklinden zayıflamış bir bağışıklık sistemi
  • 2 tip diyabet

Hamile kadınların diğer viral hastalıklara karşı daha zayıf oldukları bilinmektedir. Ancak Covid için yeterli veri henüz elde yoktur. Bu yüzden onları da yüksek risk grubunda gibi düşünmeliyiz.

Hamilelikte bebeğinize koronavirüs bulaştırmanız pek mümkün değildir. Ancak doğum sonrası virüse maruz kalmaları ve bulaşması olasıdır.

Koronavirüs Nasıl Teşhis Edilir?

Covid-19 diğer viral enfeksiyonlarda olduğu gibi kan testi, tükürük testi ve doku örneği testleriyle teşhis edilebilir. Ancak şu anda en yaygın kullanılan testler burundan sokulan pamuklu bir çubuk yardımıyla örnek toplanarak yapılır.

Test olabilmek için ya çok paranız olmalı ya da hastanedeki muayenenizde koronavirüs şüphesi üzerine doktor isteğiyle yapılmaktadır. Test olmanın zorluğu da ülkemizdeki verilerin hatalı olmasına sebep vermektedir.

Yazının başlarında bahsettiğimiz semptomları gösteriyorsanız mutlaka doktorunuzla görüşerek test olmaya çalışmalısınız.

Doktorunuz size şu önerilerde bulunabilir:

  • Evde kalıp kendinizi takip etmelisiniz.
  • Polikliniklerde muayene olmaya çağrılabilirsiniz
  • Acil tedavi için hastaneye yatırılabilirsiniz

COVID-19 Nasıl Tedavi Edilir?

Aşı ve ilaçlar için araştırmalar sürmekte olsa da COVID-19 için henüz belirlenmiş bir tedavi yöntemi veya aşı bulunmamaktadır.

Virüsün tedavisi yerine doktorlar şimdilik semptomların tedavisine yoğunlaşmaktadırlar.

Koronavirüse yakalandığınızı düşünüyorsanız derhal hastaneye başvurun. Doktorlar semptomların ve virüsün yarattığı komplikasyonların tedavisine hemen başlayacaktır.

SARS ve MERS gibi diğer koronavirüs türleri de semptomların kontrol altına alınması şeklinde tedavi edilir. Bazı durumlarda deneysel tedavi yöntemleri de sonuçlarını görmek için denenmektedir.

Şimdilik tedavi için kullanılan yöntemler:

  • Antiviral ilaç tedavisi
  • Solunum destek üniteleri
  • Ciğerdeki ödemler için steroid tedavileri
  • İyileşmiş hastalardan plazma nakli

Koronavirüsten Nasıl Korunurum?

En güvenilir korunma yöntemi Covid-19 olabileceğini düşündüğünüz herkesten uzak durmaktır.

Eğer kendinizi yeteri kadar izole edemiyorsanız hijyen koşulları ve sosyal mesafe ile kendinizi koruyabilirsiniz.

Korunma Önerileri

  • Sık sık ellerinizi yıkayın. En az 20 saniye elinizi yıkadığınızdan emin olun. İçinizden alfabeyi sayarsanız bu ortalama 20 saniye yapacaktır.
  • Elinizi yüzünüze götürmekten sakının. Özellikle ağız, göz ve burnunuzdan uzak tutun.
  • Kendinizi kötü hissediyor veya grip olacağınızı düşünüyorsanız dışarı çıkmayın
  • İnsanlardan en az 2 mt mesafeli durun.
  • Hapşuracağınızda veya öksüreceğinizde mutlaka ağzınızı bir peçeteyle kapatın. Sonra peçeteyi çöpe atın
  • Sık sık kullandığınız telefon, anahtar gibi cisimleri mutlaka dezenfekte edin.

Maske Takmalı Mıyım?

Sosyal mesafeyi koruyamayacağınız ortamlarda bulunuyorsanız mutlaka bir maske takmalısınız.

Maske kullanımının virüsün bulaşma yüzdesini düşürdüğü kanıtlanmıştır. Maske hem sizin havaya saçacağınız virüsleri engeller hem de başkalarının havaya bıraktığı virüslerin size bulaşmasını önler.

Virüs tanecikleri şunları yaptığınızda havaya yayılır:

  • Nefes verirken
  • Konuşurken
  • Öksürürken
  • Hapşururken

Eğer profesyonel bir maskeye erişemiyorsanız evde kendinize basit malzemelerle bir maske yapabilirsiniz. Örneğin bir bandana, t-shirt veya pamuklu bir kumaş işinizi görür.

Maskenizi temiz tutmak önemlidir. Yıkanabilir bir maske ise her kullanımdan sonra yıkamalısınız. Eğer değilse tekrar kullanmamalısınız.

Maskenizin dış kısmına ellerinizle dokunmamalısınız.

Maskenizi takıp çıkartırken ellerinizle yüzünüze dokunmamaya özen göstermelisiniz.

Maske takıyor olsanız da sosyal mesafeyi korumalı ve ellerinizi sık sık yıkamaya devam etmelisiniz.

Maske kullanmaması gerekenler:

  • 2 yaşından küçük çocuklar
  • Nefes darlığı çeken insanlar
  • Kendi maskelerini takıp çıkartamayacak durumda olanlar

Diğer Koronavirüs Türleri

Koronavirüs ismini mikroskop altında bakıldığında görünen şeklinden alır.

Korona “taç” demektir.

Mikroskop altında incelendiğinde koronavirüs yuvarlak merkezinin etrafında proteinlerden oluşmuş bir “taç” taşır.

2000’lerin başında ağır solunum yolları sorunlarına yol açan SARS ile akrabadır.

Covid-19 vs SARS

Koronavirüsün haberlere ilk çıkışı bu değil. 2003 yılındaki SARS salgını da bir koronavirüs yüzünden olmuştur.

2019 koronavirüsü gibi SARS ta insanlara geçmeden önce hayvanlarda mutasyona uğramıştır.

SARS virüsü önce yarasada ortaya çıkıp ordan başka bir hayvana geçmiş, tekrar evrim geçirdikten sonra insanlara sıçramıştır.

İnsanlara geçer geçmez hızla yayılmaya başlamıştır.

Yeni koronavirüsün SARS’tan şu anda farkı henüz bir tedavisi veya aşısının bulunamamasıdır. Buna karşın SARS başarıyla kontrol altına alınmıştır.

Son Sözler

Son olarak yapmanız gereken ilk iş panik olmamaktır. Eğer pozitif bir test sonucunuz yok ve semptompları göstermiyorsanız, başka bir hastayla da temasınız olmadıysa kendinizi karantinaya sokmayın.

Sosyal mesafe ve elleri sürekli yıkamak, maske kullanımıyla birlikte en etkili korunmadır.

Sağlık makalelerimizi inceleyerek yorumlarınızı bizlerle paylaşırsanız seviniriz.

Mehmet Akif Yalman

İstanbul Üniversitesi Tıp fakültesi Mezunuyum. Özel bir Hastanede uzman doktorluk yapmaktayım. Boş zamanlarımda sizler için içerikler üretiyorum

6 thoughts on “Koronavirüs veya Covid 19 Hakkında Bilmeniz Gerekenler?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir